Bianca Pretorius, ProAgri
Op die uitgestrekte sandgronde tussen Viljoenskroon en Klerksdorp weet boere dat sukses nie net van reën afhanklik is nie. Die geheim lê dikwels onder die oppervlak, in die vermoë van wortels om diep genoeg te groei om vog en voedingstowwe te benut.
Vir JP Meintjes van Kruispan Boerdery is diep grondbewerking daarom nie bloot nog ’n landboupraktyk nie, dit is ’n noodsaaklike belegging in opbrengs. “Ons watertafel lê gewoonlik tussen 900 millimeter en een meter diep,” vertel JP. “Daarom probeer ons altyd om die grond so diep moontlik los te maak, en daarvoor het ons ‘n skeurploeg (ripper) nodig om dit te kan doen.”
Kruispan Boerdery boer reeds sowat 35 jaar in die Viljoenskroon-distrik waar diep sandgronde met hoë opbrengspotensiaal die landskap kenmerk. Hierdie gronde is bekend vir hul goeie waterinfiltrasie en vrugbaarheid, maar hou ook unieke uitdagings in.
Volgens Paul Burger van Agrico is kompaksie een van die grootste uitdagings op hierdie tipe grond. “Hoe meer sanderig en diep die grond is, hoe meer geneig is dit om te kompakteer. Hierdie kompaksie beperk wortelgroei, wat dit moeiliker maak vir gewasse om optimaal te ontwikkel en wat uiteindelik opbrengste benadeel.”
Hoewel kompaksie ’n natuurlike proses is, word dit versnel deur verkeer van landboumasjinerie, waterbeweging en ander faktore. Daarom is diep grondbewerkings reeds dekades lank deel van die bewerkingspraktyke in die Noord-Vrystaat.
“Die ouer boere in die gebied sal onthou dat hierdie gronde tradisioneel geploeg is,” verduidelik Paul. “Maar omtrent 30 tot 40 jaar gelede het skeurploegbewerkings (rip) al hoe meer gewild geraak omdat dit die kompaksie opgebreek het en hoër opbrengste moontlik gemaak het.”
Paul meen: “Ek het al dikwels gehoor dat boere sê dat jy vir elke 100 millimeter wat jy dieper bewerk (rip) in hierdie sandgronde tussen 400 en 600 kilogram opbrengs per hektaar kan wen. Dit verskil natuurlik van jaar tot jaar, maar oor ’n aantal seisoene sien ’n mens beslis die voordele.”
Volgens JP probeer hulle tot op die kleilaag die grond bewerk (rip) om wortelontwikkeling te verbeter en die grond se vermoë om vog op te neem te verhoog.
“Wanneer ons goeie reën kry, kan ’n mens die invloed daarvan sien in die watertafel. As ons die grond diep genoeg bewerk, kan ons maklik twee tot drie weke langer sonder reën klaarkom. Dit help dat die wortels dieper by vog kan uitkom,” voeg JP by.
Om hierdie uitdagings aan te spreek, gebruik Kruispan Boerdery nou ’n Agrico T-reeks-skeurploeg wat spesifiek volgens hul behoeftes ontwerp is.
Die implement werk in ’n tandem-konfigurasie. Die voorste T1000-tand breek die boonste grondlaag oop, terwyl die agterste T1250-tand dieper werk om die grondprofiel verder los te maak.
Volgens Paul is die ontwerp doelbewus daarop gemik om trekkragvereistes te verminder. “Die skagte is slegs 25 millimeter dik. Dit bied ’n kleiner profiel vir die sand om teen te werk en verminder die trekkrag aansienlik.”
Die implement maak verder gebruik van ’n optimale 30 grade-skaarhoek wat help om die grond doeltreffend te breek sonder onnodige energieverbruik. Soos baie moderne Agrico-implemente is die T-reeks modulêr ontwerp.
“Werkbreedtes, bewerkingsdieptes en kilowattvereistes verskil van plaas tot plaas. Daarom werk ons met modulêre tandtegnologie en rame wat aangepas kan word volgens elke boer se behoeftes,” sê Paul.
In ’n tyd waar insetkoste voortdurend styg, is brandstofverbruik vir enige boer ’n kritieke faktor. JP was aangenaam verras deur die resultate wat die nuwe skeurploeg gelewer het.
“Ons vorige skeurploeë was omtrent die helfte kleiner as hierdie een. Ons het destyds met ’n 410 perdekrag-trekker gewerk. Nou werk ons met ’n John Deere 9RX 830 en ’n 12,2 meter breë skeurploeg-ripper met 16 tande.”
Die verskil in brandstofverbruik was merkwaardig. “Met die vorige skeurploeë het ons gemiddeld tussen 14 en 15 liter diesel per hektaar gebruik. Met hierdie implement- en trekkerkombinasie het ons dit verminder na ongeveer 12 liter per hektaar, en op sommige plekke selfs tot 11 liter per hektaar. Dit is die laagste dieselverbruik wat ek nog met ’n skeurploeg op hierdie tipe diep bewerking gesien het.”
Die indrukwekkende John Deere 9RX 830 beskik oor ’n nominale krag van 830 perdekrag en ’n maksimum van 913 perdekrag. Die 18-liter-enjin en vier rusperbande verseker dat hierdie krag optimaal na die grond oorgedra word.
Vir JP gaan die voordele oor meer as net dieselbesparing. “Ons het basies die perdekrag verdubbel, maar terselfdertyd ook die grootte van die skeurploeg verdubbel. Waar daar voorheen twee trekkers, twee bestuurders nodig was, werk ons nou met een trekker en een bestuurder met hierdie kombinasie.”
Nog ’n belangrike voordeel van die T-reeks is die hersetstelsel. JP se vorige ripper het van breekboute gebruik gemaak. Wanneer ’n breekbout breek, staan die hele stelsel stil totdat herstelwerk gedoen kan word.
“My vorige implement was vervaardig met ’n breekbout-tandemripper. Dit het die grond goed gebreek, maar wanneer ’n breekbout breek, staan die hele kombinasie, trekker en implement stil. Met ’n groot trekker wat miljoene rand werd is, kan ’n mens nie bekostig dat daardie kapitaal onproduktief staan nie.”
Die Agrico-hersetstelsel los hierdie probleem op deurdat die tand outomaties terugkeer na sy werkposisie nadat dit ’n hindernis in die land getref het.
Hoewel JP aanvanklik bekommerd was oor hoe die groot sleepimplement agter die trekker sou hanteer, het die praktyk vinnig sy vrese besweer.
“Ek was effens bekommerd of die implement reguit agter die trekker sou bly. Maar die uitleg van die tande, die wydte van die implement en die lang disselboom sorg dat dit perfek in lyn bly.”
Volgens hom bly die implement selfs onder moeilike toestande presies agter die trekker. “Jy kry nie die gevoel dat die implement na die een of ander kant wil beweeg nie. Op al die hektare wat ons reeds bewerk het, het ons gesien hoe stabiel die implement werk.”
Vir Paul lê die waarde van die Agrico T-reeks nie net in sy tegnologie nie, maar in die ekonomiese impak wat dit vir boere bied.
“In Kruispan se geval was die bewerkingspraktyk reeds korrek. Wat Agrico bygevoeg het, was laer brandstofverbruik en beter benutting van kapitaal.”
Maar waar grondstruktuurprobleme voorkom, kan die voordele selfs groter wees.
“Wanneer daar verdigtingslae of chemiese horisonne in die grond is, kan hierdie tipe implement nie net insetkoste verminder nie, maar ook opbrengste verhoog. In sulke gevalle kan die implement homself baie vinnig terugbetaal.”
Vir JP is die bewys reeds sigbaar: “Met die huidige swak mielieprys help goeie opbrengste baie. Die eerste lande wat ons gestroop het, lewer bogemiddeld, wat vir ons baie positief is.”
Op die diep sandgronde van die Noord-Vrystaat bly die resep vir sukses eenvoudig: maak die grond oop, laat die wortels dieper groei en benut elke druppel water ten volle. Met die regte implement en die regte benadering word daardie potensiaal ontsluit… een hektaar op ’n slag.
Op die diep sandgronde van die Noord-Vrystaat bly die resep vir sukses eenvoudig: maak die grond oop, laat die wortels dieper groei en benut elke druppel water ten volle. Met die Agrico T-reeks skeurploeg word die grond se potensiaal volledig ontsluit, een hektaar op ’n slag.
In samewerking met Agrico-kundiges is dit nou vir Carl en Cawood Crous moontlik om water met sonkrag van rivier na dam te pomp, en met behulp van gravitasie na hul spilpunte te vervoer.
Elke druppel water wat op die plase Kromvlei en Vrede, in die distrik Piketberg gebruik word, tel. As deel van die Karsten-groep se boerdery, word watertoediening op beide plase wetenskaplik en met deeglike beplanning aangepak. Hul vennoot in dié proses, is Agrico.
Wanneer ’n bielie van ’n implement deur die grond sny soos ’n warm mes deur botter, kan dit enige boer se hart vinniger laat klop. Hierdie implement is die Agrico T1250-skeurploeg, wat gedurende die Hoopstad Groentoer aan boere gedemonstreer is.
Van pasraam tot plaasgereed: ontdek hoe Agrico se HSD’s in Suid-Afrika vervaardig word met plaaslike vakmanskap, gevorderde tegnologie en deeglike toetsing. Elke implement begin as ’n idee, word in detail ontwerp, vervaardig van kwaliteit staal, en saamgestel om optimale prestasie en duursaamheid te verseker. Agrico se plaaslike ingenieurs verstaan die uitdagings van Afrika-plase, wat beteken dat elke HSD nie net robuust en betroubaar is nie, maar ook die trots van plaaslike vervaardiging dra.
Choosing the right centre pivot is about more than just moving water. It’s about finding a system that fits your land, your crops and the realities of farming conditions. The Agrico G3 centre pivot was developed with exactly this in mind. Let’s unpack the system feature by feature, showing how flexibility and strength come together to form a reliable irrigation solution.
